Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych to jedna z najczęściej występujących chorób w całej populacji. W większości przypadków ma podłoże wirusowe, a szczyt zachorowań przypada na okres jesienno-zimowy.[1] Zbiega się to w czasie z rozpoczęciem nauki w przedszkolach i szkołach. Co zrobić, jeśli u przedszkolaka pojawi się katar? Sprawdź, jakie znaczenie ma oczyszczanie nosa u dziecka.

Katar w przedszkolu – czynniki ryzyka

Ostre zapalenie błony śluzowej nosa, powszechnie określane jako przeziębienie, może występować u dzieci poniżej 6. roku życia nawet 6-8 razy w ciągu roku (u starszych dzieci jest to 4-6 epizodów rocznie). Jesienno-zimowa fala zachorowań, która często budzi niepokój rodziców, wynika przede wszystkim z początku sezonu przedszkolnego oraz zwiększonej przeżywalności wirusów w chłodnym i wilgotnym środowisku. Częstym infekcjom sprzyjają również:

● kontakt z rówieśnikami i starszym rodzeństwem,
● duża liczba domowników,
● ekspozycja na dym tytoniowy,
● obniżona odporność organizmu.[2]

Objawy choroby przeziębieniowej zależą od patogenu wywołującego infekcję oraz wieku dziecka. U dzieci w wieku przedszkolnym mogą obejmować przekrwienie i wyciek z nosa, kichanie, kaszel, ból głowy, gardła oraz gorączkę, a czasami zapalenie spojówek.[3]

Jakie znaczenie ma prawidłowa technika wydmuchiwania nosa?

Jama nosowa to początkowy fragment odcinka górnych dróg oddechowych, a jednym z jej najważniejszych zadań jest zabezpieczenie układu oddechowego przed wpływem warunków atmosferycznych, drobnoustrojów oraz zanieczyszczeń zawartych w powietrzu. Powoduje to z kolei, że upośledzenie drożności nosa wpływa niekorzystnie na funkcje dolnych dróg oddechowych. Dotyczy to w szczególności następujących obszarów:

● zmiana toru oddychania z nosowego na ustny skutkuje przedostawaniem się do dróg oddechowych zanieczyszczonego, zimnego i suchego powietrza,
● nieprawidłowo leczone choroby nosa i zatok nasilają objawy ze strony innych struktur układu oddechowego, wywołując np. kaszel,
● choroby dolnych i górnych dróg oddechowych mogą być wywołane przez ten sam patomechanizm.[4]

Dlaczego warto dowiedzieć się, jak nauczyć dziecko prawidłowo dmuchać nos? Co prawda, u ok. 90-95% dzieci objawy przeziębienia ustępują samoistnie, ale sytuacje, kiedy pojawią się takie objawy jak ropna wydzielina z nosa, miejscowy ból twarzy i wysoka temperatura, mogą jednak wskazywać na rozwój ostrego bakteryjnego zapalenia zatok.[2]

Jak nauczyć dziecko czyścić nos?

Wydmuchiwanie nosa to czynność polegająca na usuwaniu nadmiaru śluzu z jam nosa. Wykonuje się ją poprzez energiczne wydychanie powietrza przez nos, często razem z zaciśnięciem jam nosa w celu wytworzenia większego ciśnienia. Ważnym elementem tego procesu jest też wykorzystanie chusteczek higienicznych, które zapobiegają rozprzestrzenianiu się śluzu oraz pomagają w usunięciu jego resztek z nosa.[5]

Jak nauczyć dziecko wydmuchiwać nos? Należy przede wszystkim oduczyć pociechy dmuchania przy zamkniętych obu nozdrzach, które jest typowym, ale niefizjologicznym działaniem, przynoszącym konsekwencje w postaci wytworzenia ekstremalnie wysokiego ciśnienia. Wydmuchiwanie nosa powinno odbywać się przy jednym otwartym nozdrzu oraz tylko wtedy, kiedy w jamie nosa znajduje się wydzielina (wydmuchiwanie nosa bez wydzieliny może zwiększyć obrzęk błony śluzowej).[6]

Ucząc dziecko wydmuchiwania nosa, warto zadbać o zwiększenie efektywności procesu poprzez rozrzedzenie zalegającej wydzieliny. Jak to zrobić? Roztwory wody morskiej poprawiają transport śluzowo-rzęskowy i poprawiają strukturę śluzu. Dzięki temu pomagają w łatwiejszym usunięciu wydzieliny.[3]

Woda morska marki Apteo do stosowania od 1. miesiąca życia

Kiedy pojawi się pierwszy katar w przedszkolu, pokaż dziecku, jak efektywnie wydmuchiwać nos, zatykając jedną, a następnie drugą dziurkę. Wsparciem w oczyszczaniu i nawilżaniu nosa może być Woda morska marki Apteo. Izotoniczny (0,9% NaCl) roztwór wody morskiej nie zawiera konserwantów ani substancji leczniczych. Specjalny aplikator z łagodnym systemem dozującym i odpowiednio dobranym ciśnieniem umożliwiają stosowanie produktu już od 1. miesiąca życia. Wyrób medyczny może być używany pomocniczo w czasie nieżytu nosa, a także służyć do codziennej higieny nosa.

Niniejszy materiał nie stanowi źródła porady medycznej. Treści zawarte w materiale są udostępniane wyłącznie w celach edukacyjnych i nie mogą zastąpić indywidualnej porady medycznej udzielanej przez lekarza lub farmaceutę.

Bibliografia:

1. M. Arcimowicz, M. Babicki, E. Brożek-Mądry, D. Pokorna-Kałwak, Wytyczne dotyczące postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok przynosowych u dorosłych i dzieci, Lekarz POZ 4/2025 vol. 11, s. 1-11, https://www.termedia.pl/Wytyczne-dotyczace-postepowania-diagnostyczno-terapeutycznego-w-zapaleniu-blony-sluzowej-nosa-i-zatok-przynosowych-u-doroslych-i-dzieci,98,56605,1,0.html (dostęp 5.06.2026)
2. T. Jackowska, K. Plata-Nazar, A. Sybilski, Przeziębienie u dzieci – Postępowanie, Przegląd Pediatryczny, 2025/vol. 54, s.1-7, https://przegladpediatryczny.pl/files/5885.pdf (dostęp 5.06.2026)
3. J. Karalus-Gach, Zastosowanie wody morskiej w profilaktyce i leczeniu chorób górnych dróg oddechowych u dzieci, Świat Medycyny i Farmacji nr 03 2019, s. 56-62, https://smif.com.pl/book/book.php?file=1299 (dostęp 18.06.2026)
4. P. Rapiejko, Zdrowy nos pacjenta sprzymierzeńcem specjalisty chorób płuc, Alergoprofil, 2021 vol. 17 nr 2, s. 40-46, https://www.journalsmededu.pl/index.php/alergoprofil/article/view/1385/1276 (dostęp 5.06.2026)
5. P. Piromchai, J. Netnoi, S. Srirompotong, P. Thanawirattananit, Comparison of nasal patency after nose‑blowing between pinch versus no pinch method: a randomized controlled trial, Scientific Reports (2021) 11:22084 , s. 1-5, https://www.nature.com/articles/s41598-021-01631-6.pdf (dostęp 5.06.2026)
6. P. Clement, H. Chovanova, Pressures generated during nose blowing in patients with nasal complaints and normal test subjects, Rhinology, 41/2003, s. 152-158, https://www.researchgate.net/publication/9038795_Pressures_generated_during_nose_blowing_in_patients_with_nasal_complaints_and_normal_test_subjects (dostęp 5.06.2026)